Lekukotasunak XIV (Gontzal Fontecilla)

Duela egun batzuk, 11 Egun Euskaraz-eko lagunek boluntarioak eskatu zituzten azken egunotako lekukotasunak idazteko. Abenduaren 4rako idazteko aukera zegoela ikusita, gehiegi pentsatu gabe eskaini nuen neure burua horretarako. Lan erraza izango zela pentsatu nuen hasieran, eta ideia-jasa txiki bat ere bururatu zitzaidan: Euskararen Egunaren kronika laburra idaztea, eskerrak ematea, ohiko zorion-mezuak… «Ez da zaila izango lerro batzuk idaztea; ez horixe!», esaten nion behin eta berriz neure buruari. Testuari amaiera emateko esaldi biribil bat ere erabaki nuen (batere originala izan ez arren): «Baietz beste 11 egun euskaraz bizi!», edo antzeko zerbait.

Egunek aurrera egin ahala, ordea, bertan behera gelditu da nire asmoa. Izan ere, ekimenaren azken kartelak «Zergatik ez beste 11?» dio, eta, horrenbestez, nire esaldi biribilak ez du zentzurik. Horrez gain, ezusteko galanta hartu nuen atzo: pentsatuta nituen ideia gehienak abenduaren 3ko kronikan zeuden! «Zeri buruz idatziko dut orain?», pentsatu nuen, artega, atzo iluntzean.

Eta hementxe nago, bada, ordenagailuko pantailaren aurrean, zeren berri eman behar dudan ondo ez dakidala. Azkenean, egun hauetan bizi izan ditudanak kontatzea erabaki dut (ez zenuten espero, ezta?).

Hasteko, aitorpen txiki bat egin behar dizuet: hainbat egunetan etxean ahaztuta utzi dut txapa. Gau-mahaian uzten nuen beti, ez bainuen ahaztu nahi. Baina, badakizue, goizetan beti presaka… Hala ere, alde onik ere izan du horrek: kalean beste norbaiti txapa aldean ikusita konturatzen nintzen nirea etxean zegoela… «Hau lotsa!», pentsatzen nuen horrelakoetan, baina sekulako poza ere hartzen nuen aldi berean, ekimenean uste baino jende gehiago parte hartzen ari zela ikusita.

Beste askotan, pozarren eraman dut txapa aldean, lagunekin egon naizenean («Zer da hori?», galdetzen zidaten jakin-minez) edota gure ekintzetan parte hartu dudanean. Gogoan dut, bereziki, osteguneko topaketa: beste hiztun batzuekin iritziak eta ikuspuntuak trukatzeko aukera paregabea izan zen.

Bestalde, Deustukoak ez diren lagun batzuei esker, hainbat gauza jakin ditut: Igorreko merkatariek antzeko ekimen bat antolatu dutela (txapak jarri dituzte soinean), Derioko euskara-elkarteak ere egitasmo bat bultzatu duela herriko dendetan…

Badirudi, beraz, jende asko ari dela datorren urteko Euskaraldirako motorrak berotzen, eta egitasmoak harrera ona izan duela. Pozten naiz; ziur nago aberasgarria izango dela guztiontzat.

Bien bitartean, dinamika honi jarraipena emateko bi hitzordu izango ditugu laster Deustun: Inauteriak eta jaiak. Txapa jarrita eramateko eta egun hauetako ildoari eusteko hitzorduak izango dira. Hori dela eta, gau-mahaian utzi dut txapa, badaezpada ere.

Oharra: Arrigorriagako kiroldegian Euskaraldiaren txapak banatzen dituzte, eta handi-handiak dira, inon ez ahazteko modukoak…

Lekukotzak XIII (Peio García)

Frantsisko Xabierkoa, Frantsisko Jatsu Azpilikueta izen-abizenez, 1552ko abenduaren 3an hil omen zen Shangchuan uhartean, gaur egungo Txinan, Indiako Goa estatuan hobiratuta badago ere. Kondairaren arabera, nafar misiolari jesuitak hil aurreko azken hitzak, otoizteren bat ziur aski, euskaraz, bere ama-hizkuntzaz, esan zituen. Gertakari horren omenez, 1949an Eusko Ikaskuntzak abenduaren 3a euskararen eguna izendatu zuen. Geroago, 1995an Euskaltzaindiak eta Eusko Jaurlaritzak bat egin zuten eta Euskararen Nazioarteko Eguna instituzionalizatu zen.

Ikusten duzuenez, denak badu bere istorioa, baita euskararen eguna atzo ospatu izanak ere. Gauzak zergatik diren edo gertatzen diren jakitea gustoko dut. Peio naiz. Deustuarra naiz, Tomas Zumalakarregi Jenerala dut obsesiorik bitxiena eta xibereraz mintzatzea maniarik handiena. Baina idazki hau ez da niri buruzkoa.

Atzo, Euskararen Nazioarteko Eguna profitatuz, “gure” 11 Egun Euskaraz (11EE) ekimenari agur esan genion Deustualdean. Egia esan, hamaika egun horiek datorren urtean Euskal Herri osoan egingo den Euskaraldiaren aperitifa baino ez dira izan. Euskaraldia iniziatiba 2018ko azaroaren 23tik abenduaren 3ra euskaraz antolatuko da eta hitz egiten edo ulertzen dugun guztion aktibazioa eta hizkuntza ohiturak aldatzea ditu xede. Hala ere, tomateroak ausart samarrak omen gara eta erronka horri ekin diogu, 2018an ez ezik, baita 2017an ere.

Esan dezakegu hau guztia orain dela hamabi egun, azaroaren 22an, hasi zela, argazki erraldoia egin genuenean, baina ez, inondik inora ere, aste aunitz auzolanean egon den lagun askoren lanaren emaitza borobila delako. Beraz, lehenengo eta behin, 11EE antolakuntza taldeari eta laguntzaile taldeari nire zorionik beroena helarazi nahi diot. Proiektu guztiek bezala, honek ere bere argilunak izan dituen arren, argia ilunari gailendu zaio, eta asko ikasi egin dugu etorkizunari begira. Berriro ere, Zorionak eta mila esker! Bigarrenik, erronka hau gainditu egin badugu, Deustualdeko herriari esker izan da. Oraindik ere gogoan dut hastapenean gure aurreikuspenik baikorrenen arabera bizpahiru ehun parte-hartzaile izango ginela. Oker genbiltzan. Azkenean, mila lagunek baino gehiagok parte hartu dugu ekimenean. Deustualdeko herritarrok euskaraz bizi nahi dugula argi erakutsi dugu. Hortaz, Zorionak guri ere bai! Azkenik, baina ez garrantzi gutxiena duena, ekintza honen atzean dagoen Berbaizu Euskara Elkarteari ere eskerrak eman nahiko nizkioke. Jarrai ezazue egiten duzuen lan bikaina egiten! Helburua zaila da, baina ematen dituen fruituak eder eta gozoak dira!

Amaitzeko, nire lekukotasuna laburki azalduko dizuet. Hamaika egun hauetan zehar txapa eramaten zuen jendearekin izan ditudan solasaldi eta konplizitatearekin biziki gozatu dut. Arrazoi funtzionalak medio, pertona batzuekin ezin izan dut Ahobizi rola jokatu, baina egunean nire, beraz gure, denbora gehiena euskaraz mintzatu naitekeela/gaitezkeela barneratu dut. Halaber, atzo 11EEko ekimenaren amaiera eta Euskararen Nazioarteko Eguna zirela eta, prestatu zituzten hainbat ekintzek eta herri bazkariak borobildu zituzten hamaika egun zoragarri hauek. Esaldi bakarra bururatzen zait dena laburtzeko: “Bikain” eta eskerrik asko, bihotzez.

Hamabigarren egun honetan, hautu pertsonala egin dut. Badakit 11EE ekimenari jarraipena emango zaiola Inauterietan, Deustuko jaietan…, baina ni ez naiz zain egongo eta gaur ere txapa jantzi egin dut eta bihar ere egingo dut. Deustualdean hamaika egunez euskaraz bizi izan gara, zergatik ez hamaika beste?

Lekukotasunak XII (Jaione Ayestaran)

Zenbat begirada konplize. Irribarre. Galdera. “Barkatu, zer esan nahi du txapa horrek?”. Eta harrotasun puntu batekin azaldu. Erraz ahaldundu naiz txapa soinean nuela. Keinu txikiak. Sorpresa. Aste honetan jakin dut  nire harakinak ondo baino hobeto ulertzen duela euskaraz. Eta nire auzokideak prest daudela “gabon!” batekin agurtzeko. Bultzada txiki bat behar zuen honek denak. Eta txapa izan da egunotako bultzada.

 

Asteazkena zen. Erronkaren zazpigarren eguna eta etxeratzean, ez zegoen txaparik nire jakan. Sansonek ilea galdu zuenean bezala, indar guztia galdu nuen nik ere. Nire hitzek txaparen beharra balute bezala, zentzurik hartzeko. Erdaldunari euskaraz egiten diodan bakoitzean, “eh!, Ahobizi naizela” aitzakiaren atzean ezkutatuko banintz bezala. Baina beste zerbait ulertu nuen orduan. Aitzakiarik ez dela behar. Belarriak prest dituzte askok. Ahoak, bizi. Seinale, marka edo bereizgarrik gabe ere.

 

Orain badakit bihar, “egunon!” batekin agurtuko dudala  autobus gidaria. Odoloste bat eskatuko dudala, “morcilla” eskatu baino lehen. Eta atzerritarra den auzokideari “gabon” pasatzeko opako diodala.

 

Lekukotasunak XI (Karlos Gonzalez)

Abenduaren 1eko kronika kontatzeko eskatu zidaten eta hori egiteaz gain, beste kontu batzuk ere aipatu nahi nituzke labur.

Abenduaren lehena, tamalez, Basurtuko ospitalean hasi zen. Harrerakoekin eta erizainekin euskaraz egiteko aukera izan nuen normaltasun osoz. Hortik, lanera, Ortuellara, bertako udaleko euskara teknikaria naiz eta.

Eta, zer esanik ez, kontua ekitea denez, 11 egun hauetan ez naiz Deustualdean euskaraz bizitzera mugatu. Izan ere, azaroaren 27tik aurrera lan egiten dudan kiskaltze labea izeneko udal eraikinean ere “mudantza linguistikoa” izeneko esperimentua abian jarri dugu, ahobizi eta belarriprest txapak banatuta, abenduaren 15era arte luzatuko dena.

Hau albo batera lagata, egun hau Deustuko ondoko  3 ahobizi gazte hauekin eman nuen: Katalin, Maite eta Malen. Zuetako askok jakingo duzuenez, kanpoan den Olatzekin batera Deustuko Baffetti musika taldea osatzen dute. Eguerdi aldean eurekin lotu Ortuellako tren geltoki  batean, euren kontzertuaz gozatu Gorbeia aretoan, eurekin eta Trapagarango Ziortzagaz (beste gazte jator bat) bazkaldu, eurekin Deustura itzuli…Atseden hartutakoan eta arratsaldeko beste ekitaldi batean dobletea egin behar zutenez, ostera ere eurekin lotu Deustu txurian, txingorrak zuritutakoa, Ortuellara atzera ere, ekitaldia bukatutakoan Ortuellako gazte lokalera gerturatu ginen luntxaren soberakinak eramatearren baina itxita zegoenez, Deustura bueltatu ginen eta DHTean onik laga nituen eurekin egun-pasa ederra egindakoan.

Dena den, 11 egun euskarazeko ekimena askozaz ere bidaia luzeagoa izan da, hiru hilabete eskaskoa orain arte, zoragarri eta biziki aberasgarri suertatu zaidana. Oso baliabide gutxirekin eta jende askoren borondate irmo eta gogo biziari esker, tamaina handia hartu duen ekimena martxan jartzea lortu dugu. Izan ere, 1000 lagunetik gorak hartu du parte, hasierako helburu kuantitatiboa 250-300 lagunek esku hartzea bazen ere.

Nire ustez, arrakasta kuantitatibo honen gakoak ondoko hauek izan dira: propio eratutako lan-taldearen eta laguntzaileen sarearen lan bikaina, Berbaizuk egindako sukaldatze lana eta aurrelanak, euskararen unibertsoa osatzen duten ikastetxeen inplikazioa eta, inolako duda barik, euskaldun askoren nahia (jende asko honelako ekimen baten zain egon delako sentsazioa dut, azken urteotako ohiko diskurtso ezkorretik aldendu nahian edo).

Maila pertsonalean ekimenak aukera eman dit lehendik ezagutzen ez nituen hainbat euskaltzale ezagutzeko eta neure sarea zabaltzeko. Hainbat izen aipatu nahi nituzke hemen baina zerrendak luzeegi joko luke.

Azkenik, talde eragilean argi dugu istorio hau  ez dela domeka honetan bukatuko. Dagoeneko badaude mahai gainean inauterietan eta auzoetako jaietan eragiteko proposamenak eta datorren urteko euskaraldia hobeto antolatzeko gogoa, baliabide gehiagorekin eta oraingo esperimentu honetan izandako akatsetatik ikasita. Ea denon laguntzaz ebaluazioan asmatzen dugun. Bukatzeko, denoi balorazio inkesta betetzea dagokigula gogorarazi nahi dizuet.

Lekukotzak X (Maddi Argote)

Nire 11 egun euskaraz hauetan esperientzia txar zein on ugari izan ditut. Espero ez nituen jarrera asko jasan ditut; deseroso sentiarazi nauten begiradetatik, andre zahar baten irribarre batera pasatu naiz.

Hasieran gogotsu eta indarrekin hasi nintzen euskaraz hitz egiten, suertatzen zen edozein egoeratan probatzeko nahia nuen eta halaxe izan zen. Egun horietan suertatu ziren egoerek harritu ninduten, eta askotan harridura horiek onak izan ziren. Kanpotar batzuekin euskaraz hitz egiten hastea eta eurek ez gelditzeko esan zidaten, eta nahikoa ez balitz, haiek beraiek euskara ulertzen eta praktikatzen saiatu ziren.

Egunak aurrera zihoazen heinean, beste esparru batzuetan probatzeko aukera izan nuen, hurbilago nituen esparruetan, hain zuzen ere. Euren erantzuna zelakoa izango zen bilatzera joan nintzen eta, segituan, arazoa zein izan zen identifikatu nuen. Nahiz eta esfortzuak egin euskara ahoskatzeko edota, behitzat, niri kasu egiteko, alferrikako lana izan zen. Gaur egungo gazteok ez dugu euskara hitz egiteko beharra, ez nahia, sentitzen. Denok euskaraz ikasi eta hezi garen eremu batean euskara ez den beste hizkuntza bat entzutea zeinen frustragarria zen ohartu nintzen. Hainbat sentsazio etorri zitzaizkidan momentu horretan; lotsa, tristura, amorrua…zapalduta sentitu nintzen. Egoera ikusita, beste metodo bat bilatu nuen eta ezagunengana banan-banan jotzea erabaki nuen. Aldaketa handi bat nabaritu nuen orduan, erantzuna beti euskaraz izan baitzen eta ez baikenuen horrela mantentzeko arazo handirik izan. Beraz, arazoa ez zen euskara bera, arazoa hizkuntza ez zen ‘hori’ zen.

Azkenengo egunetan, euskara maizago entzun dudala esan behar dut, nahiz eta oraindik ere gehiago espero nuen.”11 egun euskaraz” proiektu honek konpromiso maila handia zekarrela ohartu naiz eta, amorrua ematen badu ere, zaila da euskaraz aritzea zapalduta sentitu gabe. Beraz, goazen denok euskaraz mintzatzera eta gure hizkuntza bultzatzera; bakoitzaren txikitasunetik gure herriko hizkuntza komun bakarra egunerokoa egiteko ahalmen erraldoia baitugu!